PSIKOLOJIK BIR DENEY NE KADAR TEHLIKELI OLABILIR?

11.6.2016 14:29:21 BilgeDede
PSIKOLOJIK BIR DENEY NE KADAR TEHLIKELI OLABILIR?" title=  
Psikoloji denen sey gerçekten depresyon, sizofreni ya da mutsuzluktan mi ibaret? Yoksa aslinda vücudumuzu, zihin dünyamizi, her zerremizi kusatan muazzam bir yapi mi? Tehlikeli ellerde güçlü birer silah mi? Bunlar gibi yüzlerce soru aslinda bizi tek bir gerçege götürebilir: Psikolojinin toplumda göründügü kadar hafife alinmamasi gerektigine. Insan psikolojisi o kadar esnek bir yapiya sahip ki istenilen her sekle bürünebilir. Hatta bazi hususlar gözden kaçarsa çok ciddi sorunlar ortaya çikabilir. Buna en büyük örnek 1971 yilinda tarihe kara bir leke olarak düsen Stanford Hapishane deneyidir. Stanford Üniversitesi Psikoloji Bölümü Profesörü Philip Zimbardo, her insanin gerekli sartlar olusursa ve kontrolsüz güç verilirse zalimlesecegini göstermek amaciyla bir deney planladi. Bu deney için gardiyan ve mahkûmlara ihtiyaç vardi. Üniversitenin bodrum katina insa edilen sahte bir hapishanede, gardiyan ve mahkûm olarak davranmalarini saglayacak sekilde, 2 hafta sürecek deneyi için 24 üniversiteli erkek ögrenciyi denek olarak kullandi. Zimbardo, denek olarak kullanilmayi kabul eden bu ögrencilere yüklü miktarda para vaadinde bulundu. Sart olarak ise mahkûmlara gardiyanlarin emirlerini dinlemelerini; gardiyanlara ise mahkûmlara karsi sert olmalarini fakat siddetten uzak durmalarini söyledi. Zimbardo ve ekibi, bu sosyal psikoloji deneyini en ince ayrintisina kadar düsündüler. Öyle ki, bu deneyde gardiyan rolünü üstlenen ögrencilerin gözündeki kocaman çerçeveli günes gözlükleri, bu gardiyanlarin duygularinin mahkûmlar tarafindan anlasilamamasi için bilinçli olarak kullanildi. Mahkûmlarin tutuklanma islemini Palo Alto polisi, Zimbardo ile anlasmali yapti ve mahkûmlari silahli soygun suçuyla tutukladi. Hapiste kalacaklari yer ise bilerek dar ve küçük seçildi. Gardiyanlara ise üniforma, cop ve göz temasindan kaçmalari için gözlük verildi. Mahkûmlara numaralari ile seslenmeleri, kesinlikle taviz verilmemesi ve düzeni saglamalari tembihlendi. Fakat bunu nasil yapacaklari hakkinda bilgi verilmedi. Deneyin daha ilk gecesinde saat 2.30 da sayim için mahkûmlar uykularindan sertçe uyandirilmislar hatta bazilari sinir krizi geçirip deneyi birakmak istemislerdi. Olayi bu boyuta getiren kamuoyundan gizlenen seylerinde olabilecegi dikkat çekiyor. Ikinci gün daha hareketli geçti. Mahkûmlar gardiyanlarin emirlerini reddedip bildiklerini yaptilar. Olaylar git gide daha da siddetlendi ve rahatsiz edici boyuta ulasti. Gardiyanlar, kameralarin olmadigi yerlerde mahkûmlari darp etmeye basladilar. Yani gardiyan denekler, ellerindeki gücün etkisiyle role kendilerini fazla kaptirdilar. Sonraki günler olay tamamen gerçeklik boyutu almaya basladi. Siradan üniversite ögrencileri sadist birer gardiyana ve korkak mahkûmlara dönüsmüslerdi. Nazi iskence sinavlari çektirdiler. Artik günler geçtikçe olaylar kontrol edilemez sekilde çigirindan çikmaya basladi. Zimbardo olaylari söyle anlatiyor:

            "8612 numarali mahkûm delice davranmaya basladi, bagiriyor, çiglik atiyor, küfrediyor ve kontrolsüz öfke nöbetleri geçiriyor. Onun gerçekten bu psikolojik durumda oldugunu kabullenmemiz epey bir zaman aldi ve sonunda onu salma karari verdik."

Baslangiçta birkaç hafta sürmesi planlanan deney, islerin korkunç bir boyuta ulasmasi üzerine (açlik grevleri, histeri krizine tutulan mahkûmlar, isyan eden aileler, kaçis planlari) 6 günde sonlandirildi. Mahkum rolündeki denekler alacaklari ekstra ücretten olduklari halde memnunken, gardiyanlarin çogunun deneyin erken bitmesinden dolayi rahatsizlik hissetmeleri deneyin dehsete düsüren sonuçlarindandir. Bu deney, toplumun onlara biçtikleri rolleri farkinda olmadan nasil sahiplendigini ve o rolün etkisinden çikamadan, kontrolsüzce yerine getirdigini göstermistir. Deneyle ilgili pek çok tartisma ve bilimsel makale yayinlanmistir. Yine de Stanford Hapishane deneyi, psikolojik deneylerin en meshurlarindan biri olmus ve beyaz perdeye uyarlanmistir.





SOSYAL MEDYA
12.000
Beğeni
12.000
Beğeni
12.000
Beğeni
12.000
Beğeni
12.000
Beğeni
12.000
Beğeni
Bilge Dede'de Yazar olabilirsiniz.

Yazar Girişi
Yazar Ol

Bilgi Paylaştıkça Çoğalır